NASZE ŚWIĘTO Znaczenie świąt regionalnych dla społeczności lokalnej	tematy powiązane:     Skąd się wzięły Gwarki - tekst Dla siebie i dla innych - tekst Górniczy rodowód - tekst Srebro wpisane w historię - tekst Ewidencja miejsc pamięci - tekst W dżinsach i w brzuśloku - scenariusz lekcji Kożdy Slonzok mo swojego ptoka - scenariusz lekcji Tylko pamięć pozostała - scenariusz lekcji Gwarki - film Górnictwo w Tarnowskich Górach - film

- pobierz poniższy tekst w formacie Microsoft Word -

Cele:

• Zapoznanie z pojęciem "święto"
• Zapoznanie ze świętami urzędowymi, kościelnymi i zwyczajowymi
• Omówienie roli, jaką pełnią święta lokalne i regionalne
• Utrwalenie zasad pisowni nazw świąt
• Stymulowanie intelektualnego i emocjonalnego rozwoju poprzez aktywność twórczą
• Ćwiczenie pracy zespołowej
• Rozwijanie umiejętności prezentacji
• Rozwijanie umiejętności oceniania prac innych osób
• Rozwijanie umiejętności konstruktywnej krytyki
• Ukierunkowanie na dostrzeganie bogactw oraz wielowymiarowości dziedzictwa kulturowego
• Ukazanie możliwości współtworzenia dziedzictwa kulturowego poprzez własne zaangażowanie w życie społeczne i kulturowe regionu
• Pogłębianie wiedzy o własnym regionie
• Wdrażanie do promocji regionu

Przebieg lekcji

Zadania nauczyciela

• Wyjaśnienie pojęcia "święto" oraz omówienie poszczególnych grup świąt (załącznik nr 1). Nauczyciel omawia poszczególne grupy świąt ze szczególnym zwróceniem uwagi na święta regionalne, wymienia nazwy świąt wchodzące w skład danej grupy, uczniowie omawiają zwyczajowy sposób spędzania danego święta
• Omówienie genezy Dni Gwarków www.gwarki.tg.net.pl
• Omówienie zasad pisowni nazw świąt (załącznik nr 2)
• Podział uczniów na zespoły
• Wyjaśnienie zadania dla zespołów uczniowskich - uczniowie na podstawie własnych wiadomości o historii i czasach współczesnych regionu lub miejscowości, w której mieszkają powinni opracować założenia święta, które mogłoby stać się świętem zwyczajowym dla mieszkańców regionu/miejscowości. Opracowanie powinno zawierać: proponowaną nazwę święta, datę jego obchodzenia, proponowany sposób obchodzenia święta, uzasadnienie związku proponowanego święta z regionem/miejscowością
• Przeprowadzenie prezentacji pomysłów zespołów uczniowskich
• Przeprowadzenie głosowania na najlepszy projekt
• Głosowanie powinno być jawne i powinien wziąć w nim udział każdy uczeń, przy założeniu, że nie można głosować na własny projekt. Nauczyciel na tablicy powinien przygotować tabelę do wpisywania uzyskanych przez dany projekt punktów. Oceniane powinny być: proponowana nazwa święta, zarys scenariusza obchodów święta, dobór daty obchodów święta, siła związku proponowanego święta z regionem/miejscowością. Ocena wystawiana przez ucznia powinna być uzasadniona komentarzem zawierającym dostrzegane pozytywne aspekty projektu, jak też konstruktywną krytykę.

Zadania dla uczniów

• Aktywny udział w dyskusji na temat sposobów obchodzenia omawianych przez nauczyciela świąt
• Udział w ocenie poszczególnych projektów

Zadania dla zespołów uczniowskich

• Opracowanie założeń święta regionalnego zawierające: proponowaną nazwę święta, datę jego obchodzenia, proponowany sposób obchodzenia święta, uzasadnienie związku proponowanego święta z regionem.
• Omówienie projektu zawierające: uzasadnienie nazwy święta, uzasadnienie proponowanej daty jego obchodzenia, uzasadnienie związku proponowanego święta z regionem/miejscowością, szkicowy scenariusz obchodów święta

Metody i formy pracy

• Wykład, dyskusja, praca w grupach, burza mózgów, projektowanie, prezentacja, ocena

Pomoce dydaktyczne

• Strona internetowa www.gwarki.tg.net.pl,
• Protokół V zebrania Komisji Ortograficzno - Onomastycznej Rady Języka Polskiego (załącznik nr 2),
• K. Żygulski: Święto i kultura, IWZZ, Warszawa 1981 (załącznik nr 1)

Osiągnięcia

Uczeń potrafi

• Wyjaśnić pojęcie "święto"
• Wymienić i scharakteryzować grupy świąt
• Opowiedzieć o sposobach obchodzenia najważniejszych dla Polaków świąt
• Opowiedzieć o genezie święta obchodzonego w regionie - Gwarki
• Poprawnie pisać nazwy świąt
• Pracować w zespole
• Prezentować projekt
• Oceniać pracę innych osób
• Posługiwać się konstruktywną krytyką
• Dostrzec, że dziedzictwo kulturowe tworzone jest w sposób ciągły

Uczeń kształci

• Umiejętność brania udziału w dyskusji
• Poprawność wypowiedzi ustnej
• Umiejętność pracy zespołowej
• Umiejętności prezentacji
• Umiejętność konstruktywnego oceniania prac i pomysłów innych osób
• Umiejętności świadomego promowania regionu zamieszkania
• Poczucie tożsamości z własnym regionem i poczucie odrębności w stosunku do innych regionów
• Poczucie, że wszyscy jesteśmy współtwórcami przyszłego dziedzictwa kulturowego
• Świadomość znaczenia niematerialnego dziedzictwa kulturowego
• Zachowania sprzyjające ochronie dziedzictwa kulturowego

Ściąga dla nauczyciela

Załącznik nr 1

Pochodzenie w języku polskim nazwy "święta" związane jest z dwoma łacińskimi słowami: "feriae", co oznacza dni świąteczne, dni wolne, dni odpoczynku oraz "festum" - dzień świąteczny, uroczystość. Współczesny słownik języka polskiego określa święto jako dzień, zwykle wolny od pracy, obchodzony ze względów kultowych lub państwowych.

Ślady świąt napotykane są już w najstarszych źródłach pisanych jakimi dysponuje nauka - w tekstach egipskich i sumeryjskich. Świętowano już w czasach prehistorycznych, na co wskazują zarówno treści starożytnych mitów, jak i odkrycia archeologiczne - przedmioty związane z odprawianiem ceremonii, rytuałów i uroczystości, które tradycyjnie towarzyszyły świętom. Życie społeczeństwa agrarnego, zwanego też tradycyjnym, do jakiego zaliczali się pradawni mieszkańcy Śląska opierało się na biologicznych źródłach energii: sile mięśni ludzkich i zwierzęcych, zaś praca determinowana była porami roku, pogodą, utrwalona została tradycją i rytuałem. Powtarzalność i harmonia przebiegu rocznego cyklu słonecznego warunkowały prawidłowość procesów wegetacyjnych, co w kulturze opartej na uprawie ziemi i hodowli decydowało o egzystencji człowieka.

Pory roku wyznaczały terminy prac i zajęć gospodarskich a także terminy uroczystości kultowych oraz świąt i obrzędów. Zwłaszcza święta i obrzędy wiosenne, sprawowane w okresie przesilenia słonecznego, odgrywały w kulturze chłopskiej rolę szczególnie doniosłą. Z czasem, po wprowadzeniu na ziemie polskie chrześcijaństwa, praktyki i obrzędy dawnych pogańskich świąt splotły się z elementami chrześcijańskimi, które nadały im nowy wymiar. Święto w przeszłości było jednym z najbardziej podstawowych źródeł twórczości, motorem rozwoju kultury. Człowiek współczesny, kiedy mówi i myśli o świętach często kojarzy je z dniem wolnym od pracy zawodowej czy nauki. Nie wszystkie jednak święta stanowią dzień wolny od pracy.

Współcześnie przyjęło się wyróżniać trzy grupy świąt: urzędowe, kościelne i zwyczajowe. Wśród świąt urzędowych szczególne znaczenie mają święta państwowe: Święto Konstytucji 3 maja obchodzone 3 maja, Święto Flagi Państwowej obchodzone 2 maja, Święto Niepodległości obchodzone 11 listopada. Do świąt urzędowych zaliczane jest też Święto Pracy, obchodzone 1 maja, Nowy Rok, obchodzony 1 stycznia, Święto Zmarłych obchodzone 1 listopada. 28 lipca 2005 roku posłowie uchwalili dwa nowe święta państwowe - 31 sierpnia będzie Dniem Solidarności i Wolności, a 16 października Dniem Papieża Jana Pawła II. Oba święta uchwalono niemal jednogłośnie.

Do świąt religijnych, które zgodnie z polskim prawem są dniami wolnymi od pracy należą: Wielkanoc - święto ruchome, Boże Ciało - święto ruchome, Boże Narodzenie 25 - 26 grudnia. Jednym z ważniejszych świąt religijnych, obchodzonym przez wszystkich niemal Polaków jest Wigilia - 24 grudnia. Do ważnych świąt kościelnych należą również: Święto Trzech Króli, Matki Boskiej Gromnicznej, Niedziela Palmowa, Zielone Świątki, Matki Boskiej Zielnej, Matki Boskiej Siewnej, Św. Jana (Noc Świętojańska), Św. Andrzeja, Św. Barbary, Św. Krzysztofa.

Kolejną grupą świąt są święta zwyczajowe: zwyczaje są zakorzenione w tradycji. Bardzo wielu ludzi przytacza jako jedyny powód swoich zachowań to, że tak zawsze czyniono lub że wszyscy tak postępują. Inaczej mówiąc, wzór działania umieszczany bywa w przeszłości. Z drugiej strony rozpowszechnione są wzory działania skutecznego (racjonalnego), dla których nie ma uzasadnienia w tradycji. Szczególnie w przedsięwzięciach gospodarczych, w strategiach organizacji, w zarządzaniu i administracji, ale także w stylach ubioru (moda) powielają się bardzo szybko nowe wzory, jeśli tylko ich skuteczność, atrakcyjność czy innowacyjność zostanie stwierdzona. Zwyczaje tworzą się spontanicznie, oddolnie, wyrastają z rozpowszechniających się i niejako obiektywizujących działań masowych. Święta zwyczajowe można podzielić na kilka kategorii. Do pierwszej można zaliczyć święta uznawane i obchodzone przez większość Polaków między innymi takie jak: Sylwester, Dzień Matki, Dzień Ojca, Dzień Babci, Dzień Dziadka, Dzień Dziecka, Dzień Kobiet i coraz popularniejsze w naszym kraju Walentynki. Drugą kategorię stanowią święta związane z działalnością zawodową człowieka. W polskiej tradycji przyjęło się, że każdy zawód ma swój świąteczny dzień, którego data zazwyczaj związana jest z dniem imienin patrona danego zawodu. Bardzo uroczyście obchodzone są w Polsce zwłaszcza święta dużych grup zawodowych, których działanie ma ważne znaczenie społeczne, takich jak np. nauczyciele, lekarze i pielęgniarki, strażacy, żołnierze, policjanci itd. Na Śląsku szczególnie uroczyście obchodzony jest Dzień Górnika zwany również Barbórką.

Inną kategorię świąt zwyczajowych stanowią święta regionalne i lokalne. Niemal wszystkie miasta w Polsce obchodzą Dni Miasta, które zazwyczaj organizowane są w dniu rocznicy nadania praw miejskich lub w dniu odzyskania niepodległości. W wielu miastach obchodzone są również inne święta, które związane są z ważnymi dla miasta wydarzeniami, datami historycznymi, postaciami, tradycjami rzemieślniczymi, zawodowymi, kupieckimi itp. Niektóre święta są też kontynuacją dawnych świąt lub tradycyjnych wydarzeń w regionie i tak np. obchodzone są Dni (Święto) Miodu, Winobranie, Dni (Święto) Chmielu, Jarmark Dominikański, Koński Targ itp. Święta regionalne pełnią przede wszystkim funkcję integracyjną dla społeczności regionalnej, wzmacniają poczucie jej tożsamości regionalnej i wzmacniają poczucie lokalnej więzi społecznej. Szczególne znaczenie mają święta, w których zarówno współautorami ich scenariusza jak i też współorganizatorami są sami mieszkańcy miasta. Święto regionalne może stanowić dla ludzi zaangażowanych silny bodziec do wszelkiego rodzaju twórczości, od aktywnego udziału w artystycznej oprawie święta, uświetnianiu go, stwarzaniu dzieł z dziedziny plastyki, literatury, muzyki po uwiecznianie święta na kliszy fotograficznej, tworzenie filmów i stron internetowych związanych ze świętem. Współcześnie święta regionalne pełnią też istotną rolę promocyjną.

Odpowiednia, oryginalna oprawa świąt regionalnych czy też ich unikatowy charakter ściągają rzesze turystów, a także dawnych mieszkańców regonu niejednokrotnie mieszkających na odległych krańcach świata. Z tych powodów do lokalnego kalendarza świąt coraz częściej w wielu miejscowościach dopisywane są nowe święta. Być może za kilka lat pojawi się nowy zawód - twórca świąt.

Ostatnią kategorię świąt zwyczajowych stanowią święta rodzinne, do których należą między innymi urodziny członków rodziny, ważne rocznice, czy też wprowadzone i kultywowane przez członków rodzinny inne, niekiedy bardzo zabawne i oryginalne święta osobiste rodziny.

K. Krzysztofek, M. S. Szczepański: Zrozumieć rozwój. Od społeczeństw tradycyjnych do informacyjnych, Katowice 2002
P. Sztompka: Socjologia, Kraków 2002
K. Żygulski: Święto i kultura, Warszawa 1981

Załącznik nr 2

Na piątym zebraniu Komisji Ortograficzno - Onomastycznej Rady Języka Polskiego, które odbyło się 5 listopada 2004 r. w Warszawie nazwy świąt podzielono na trzy grupy: urzędowe, kościelne i zwyczajowe. W nazwach urzędowych każdy człon należy pisać od wielkiej litery, np.: Nowy Rok, Objawienie Pańskie, Niedziela Palmowa, Wielki Czwartek, a także Środa Popielcowa - inaczej niż w WSO PWN. W kościelnych nazwach świąt rzeczowniki: święto, uroczystość itp. należy pisać małą literą, jeśli nie są one integralną częścią tej nazwy - tzn. mogą być pominięte, a nazwa bez takiego członu okaże się zrozumiała. Po takim rzeczowniku następuje właściwa nazwa święta, której każdy człon należy zapisać wielką literą, np.: święta Wielkiejnocy albo święta Wielkanocy, uroczystość Wszystkich Świętych, niedziela Bożego Miłosierdzia. Nazwy zwyczajowe to np. Zielone Świątki, Święta Wielkanocne (inaczej niż w WSO PWN), Niedziela Wielkanocna (inaczej niż w WSO PWN), Poniedziałek Wielkanocny. Nazwą zwyczajową święta jest Gwiazdka, natomiast w znaczeniu zwyczaju, prezentów świątecznych itp. rzeczownik ten należy pisać małą literą - gwiazdka.

Źródło: Protokół V zebrania Komisji Ortograficzno - Onomastycznej Rady Języka Polskiego z 5 listopada 2004 r.